台語百科 Wiki
Advertisement

佛教,世界三大宗教之一(另外兩个是基督教伊斯蘭教),西元前六世紀的時代,釋迦牟尼佇古印度創建了佛教,叫做佛陀,按傳播線路,會當共佛教分做南傳佛教北傳佛教,啊若按照教義的精差來講,閣會使分做小乘佛教大乘佛教,現此時,佛教主要是流行佇中國韓國日本遮的東亞地區佮一寡仔東南亞的國家(譬如講泰國)。

Hu̍t-kàu , sè-kài sann tuā tsong-kàu tsi-it, (Līng-guā nn̄g ê sī Ki-to̍k-kàu kah Islam-kàu). Se-guân-tsîng la̍k sè-kí ê sî-tāi, Sik-khia-bôo-nî tī Kóo-Ìn-tōo tshòng-kiàn liáu Hu̍t-kàu, kiò-tsuè hu̍t-tô. Àn thuân-pōo suànn-lōo, ē-tàng kā Hu̍t-kàu pun-tsuè Lâm-thuân Hu̍t-kàu kah Pak-thuân Hu̍t-kàu, ah nā àn-tsiàu kàu-gī ê tsing-tsha lâi kóng, koh ē-sái pun-tsò Sió-sîng Hu̍t-kàu (小乘佛教) kah Tāi-sîng Hu̍t-kàu (大乘佛教). Hiān-tsú-sî, Hu̍t-kàu tsú-iàu sī lîu-hîng tī Tiong-kok, Hân-kok, Ji̍t-pún tsià-ê Tang-a tē-khu kah 1-kuá-á Tang-lâm-a ê kok-ka (phì-jû-kóng Thài-kok)

佛教的歷史

會用的參考佛教歷史

Hu̍t-kàu ê li̍k-sú

Ē-īng--ê tsham-khó Hu̍t-kàu li̍k-sú

釋迦牟尼過身了後,佛教佇當時的印度得著真緊發展,到甲孔雀王朝阿育王的時代,佛教已經成做印度的國教,非常的隆盛,敬奉佛祖佛塔嘛開始大量咧建造,對西元前150年開始建造的阿旃陀石窟,一直到甲西元七世紀才做煞。

Sik-khia-bôo-nî kuè-sin liáu-āu, Hu̍t-kàu tī tng-sî ê Ìn-tōo tit-tio̍h tsin-kín huat-tián, kàu-kah Khóng-tshiok Ông-tiâu A-io̍k-ông ê sî-tāi, Hu̍t-kàu í-king tsiânn-tsuè Ìn-tōo ê kok-kàu, hui-siông ê liông-sīng. Kìng-hōng hu̍t-tsóo ê hu̍t-thah mā khai-sí tāi-liōng teh kiàn-tsō. Uì se-guân-tsîng tsi̍t-pah gōo-tsa̍p nî khai-sí kiàn-tsō ê A-tsiân-tô tsio̍h-khut (阿旃陀石窟), it-ti̍t kàu-kah se-guân tshit sè-kí tsiah tsò suah.

隨著形勢咧發展,佛教嘛不斷咧修正佮豐富釋迦牟尼的學說,到尾仔分化做十八部(有人講二十部),西元一世紀的時,產生大乘佛教

Suî-tio̍h hîng-sè teh huat-tián, Hu̍t-kàu mā put-tuān teh siu-tsìng kah hong-hù Sik-khia-mô·-nî ê ha̍k-suat, kàu-bué-á hun-huà tsò tsa̍p-peh pōo ( ū lâng kóng jī-tsa̍p pōo ). Se-guân it sè-kí ê sî, sán-sing Tāi-sîng Hu̍t-kàu.

按孔雀王朝開始,佛教就分兩个無仝的方向向外國傳播,南傳佛教(小乘佛教)主要傳湠到泰國緬甸柬埔寨斯里蘭卡遮的所在,北傳佛教(大乘佛教)閣再分做兩个派別,一派經由Keshen Mil湠去到新疆,而且佇漢代的時陣傳入中國,形成漢傳佛教,後來閣再傳入去朝鮮、日本佮越南,另外閣一派主要佇西藏地區湠根,人叫做藏傳佛教,嘛就是”喇嘛教”。

Àn Khóng-tshiok Ông-tiâu khai-sí, Hu̍t-kàu to̍h pun nn̄g-ê bô-kāng ê hong-hiòng hiòng guā-kok thuân-pòo. "Lâm-thuân Hu̍t-kàu" (Sió-sîng Hu̍t-kàu ) tsú-iàu thn̂g-thuànn kàu Thài-kok, Bián-tiān, Kán-poo-tsē kah Su-lí-lân-khah tsià-ê sóo-tsāi. "Pak-thuân Hu̍t-kàu" (Tāi-sîng Hu̍t-kàu ) koh-tsài pun-tsuè nn̄g-ê phài-pia̍t. Tsi̍t phài king-îu Keshen Mil thuànn khì-kàu Sin-kiong, jī-tshiánn tī Hàn-tāi ê sî-tsūn thuân-ji̍p Tiong-kok, hîng-sîng Hàn-thuân Hu̍t-kàu (漢傳佛教), āu--lâi koh-tsài thuân-ji̍p-khì Tiâu-sián, Ji̍t-pún kah Ua̍t-lâm. Līng-guā koh 1-phài tsú-iàu tī Se-tsōng tē-khu thuànn-kin, lâng kiò-tsuè Tsōng-thuân Hu̍t-kàu (藏傳佛教), mā-to̍h-sī "Lā-ma-kàu".

基本教義

拜佛的人認為世間充滿痛苦,萬物攏嘛毋是固定不變的,這號做”無常”,佛教的基本教義是"四諦",就是"苦、集、滅、道"。

Ki-pún kàu-gī

Pài-hu̍t ê lâng jīn-uî sè-kan tshiong-buán thòng-khó·, bān-bu̍t lóng m̄-sī kòo-tīng put-piàn--ê, tse hōo-tsuè bû-siông. Hu̍t-kàu ê ki-pún kàu-gī sī sù-tè (四諦), to̍h-sī "khóo, tsi̍p, bia̍t, tō" (苦,集,滅,道).

"苦諦"是佛教的起點,認為人生有七項苦:"生、老、病、死、分離、怨恨、求人(求不得)",只欲來到遮,就必定愛受痛苦的折磨。

"Khóo-tè" sī Hu̍t-kàu ê khí-tiám, jîn-uî jîn-sing ū tshit hāng khóo : "senn", "lāu", "pīnn", "sí", "hun-lî", "uàn-hūn", "kîu--lâng"(求不得). Tsí-beh lâi kàu tsia, to̍h pit-tīng ài sīu thòng-khóo ê tsiat-buâ.

"集諦”解說產生痛苦的根源,認為講,是人就有欲望,就會產生後果,啊後果就是痛苦的根源,這就是"因果"學說。

"Tsi̍p-tè" kái-sueh sán-sing thòng-khóo ê kun-guân, jīn-uî kóng, sī lâng to̍h-ū iok-bōng, to̍h-ē sán-sing hiō-kó, ah hiō-kó to̍h-sī thòng-khóo ê kin-guân. Tse to̍h-sī "in-kó" ha̍k-suat.

"滅諦"說明了按怎來消除痛苦,認為關鍵是愛消除欲望。

"Bia̍t-tè" sueh-bîng liáu beh án-tsuánn lâi siau-tû thòng-khóo. Jīn-uî kuan-kiàn sī ài siau-tû iok-bōng.

"道諦"共人講明修道的路途佮方法,講愛通過"八正道"的修行才會當達到"不生、不滅、絕對的恬靜佮永遠超脫"的境界。

"Tō-tè" kā lâng kóng-bîng siu-tō ê lōo-tôo kah hong-huat, kóng ài thong-kuè pat-tsìng-tō (八正道) ê siu-hīng tsiah ē-tàng ta̍t-kàu "put-sing, put-bia̍t, tsua̍t-tuì ê tiām-tsīng kah íng-guán tshiau-thuat" ê kíng-kài.

佛教教導人愛"忍氣求生、任勞任怨",愛有"自我犧牲"的精神,佛教提倡眾生平等,認為任何人只欲相信就會當得著解脫。

Hu̍t-kàu kàu-tō lâng ài "lún-khuí-kîu-sing, jīm-lô-jīm-uàn", ài ū tsú-ngóo hi-sing ê tsing-sîn. Hu̍t-kàu thê-tshiòng tsiòng-sing pîng-tíng, jīn-uî jīm-hô lâng tsí-beh siong-sìn Hu̍t to̍h ē-tàng tit-tio̍h kái-thuat.

釋迦牟尼捌試過幾偌款的步數,想欲替人得著解脫,到尾仔,伊佇一欉菩堤樹跤想七暝七日,總算覺悟,伊悟出一條理論:人定著愛經過修行才會當消除煩惱佮稀微,達到完全解脫的境界,了後就得著大智慧,了切生死,按呢自然就會遠離苦楚。

Sik-khia-bôo-nî bat tshì-kuè kuí-á-khuán ê pōo-sòo, sīunn-beh thè lâng tit-tio̍h kái-thuat. Kàu-bué-á, i tī tsi̍t tsâng phôo-thê-tshīu-kha sīunn tshit mê tshit ji̍t, tsóng-sǹg kak-ngōo, i ngōo-tshut tsi̍t tiâu lí-lūn : lâng tiānn-tio̍h ài king-kuè siu-hīng tsiah ē-tàng siau-tû huân-ló kah hi-bî, ta̍t-kàu uân-tsuân kái-thuat ê kíng-kài, liáu-āu to̍h tit-tio̍h tuā tì-huī, liáu-tshiat senn-sí, án-ne tsú-jiân to̍h-ē uân-lî khóo-tshóo.

佛教各教派佇發展當中攏總形成各自的特色佮教義。

Hu̍t-kàu kok kàu-phài tī huat-tián tang-tiong lóng-tsóng hîng-sîng kok-tsū ê ti̍k-sik kah kàu-gī.

小乘佛教堅持佛教上早時的教義,認為釋迦牟尼是上代先徹底覺悟的人,毋是神明,只是已經完全解脫的偉人,啊普通人若欲跟隨的教導,必須先愛出家做和尚做一站時間,最後徹底解脫成做阿羅漢,小乘佛教崇拜寺廟的秩序,講寺廟象徵著世間的佛塔,也就是"曼陀羅"。

Sió-sîng Hu̍t-kàu kian-tshî Hu̍t-kàu siōng-tsá-sî ê kàu-gī, jīn-uî Sik-khia-bôo-nî sī siōng tāi-sing thiat-té kak-ngōo ê lâng, m̄-sī sîn-bîng, tsí-sī í-kíng uân-tsuân kái-thuat ê uí-jîn. Ah phóo-thong lâng nā beh kin-suî hu̍t ê kàu-tō, pit-su sing ài tshut-ke tsò huê-sīunn tsò 1-tsām sî-kan, tsuè-āu thiat-tē kái-thuat tsiânn-tsò a-lô-hàn (阿羅漢). Sió-sîng Hu̍t-kàu tsông-pài sī-biō ê ti̍t-sū (秩序), kóng sī-biō siong-tin tio̍h sè-kan ê hu̍t-thah, iā-to̍h-sī "bān-tô-lô" (曼陀羅).

大乘佛教認為人人攏會當成佛,人經過修行攏會當去到西方極樂世界,就是成做,大乘佛教崇拜佛像,認為無一定愛出家,只欲心內有佛,總有一工仝款嘛會成做佛。

Tāi-sîng Hu̍t-kàu jîn-uî lâng-lâng lóng ē-tàng sîng-hu̍t, lâng king-kuè siu-hīng lóng ē-tàng khì-kàu se-hng ki̍k-lo̍k sè-kài, to̍h-sī tsiânn-tsò hu̍t. Tāi-sîng Hu̍t-kàu tsông-pài hu̍t-siōng (佛像), jīn-uî bô-it-tīng ài tshut-ke,tsí-beh sim-lāi ū hu̍t, tsóng-ū 1-kang kāng-khuán mā-ē tsiânn-tsuè "hu̍t".

佛教的影響

佛教對亞洲國家的影響上蓋深,佛教已經成做信教國家人民的人生觀念,毋過佇印度,佛教文化確是愈來愈敗害,現此時佛徒佇印度只有0.6%的人口,而且真分散。

Hu̍t-kàu ê íng-hiáng

Hu̍t-kàu tuì A-tsiu kok-ka ê íng-hiáng siōng-kài tshim, Hu̍t-kàu ê su-sióng í-king tsiânn-tsuè sìn-kàu kok-ka jîn-bîn ê jîn-sing kuan-liām. M̄-koh tī Ìn-tōo, Hu̍t-kàu bûn-huà khiok-sī lú-lâi-lú pāi-hài, hiān-tsú-sī hu̍t-tōo tī Ìn-tōo tsí-ū lîng tiám la̍k pha ê jîn-khàu, jī-tshiánn tsin hun-suànn.

佛教隆盛的國家佮地區,怹的民族文化佮藝術攏總受著佛教思想足大的影響。

  • 佛教藝術
  • 佛教音樂

Hu̍t-kàu liông-sīng ê kok-ka kah tē-khu, in ê bîn-tso̍k bûn-huà kah gē-su̍t lóng-tsóng sīu-tio̍h Hu̍t-kàu su-sióng tsiok tuā ê íng-hiáng.

  • Hu̍t-kàu gē-su̍t
  • Hu̍t-kàu im-ga̍k

佛經

參考佛經列單

Hu̍t-king

Tsham-khó Hu̍t-king lia̍t-tuann

佛經包含佛教一切學說,佛經的全集號做大藏經

Hu̍t-king pau-hâm Hu̍t-kàu it-tshè ha̍k-suat. Hu̍t-king ê tsuân-tsi̍p hōo-tsuè Tāi-tsōng-king

佛教宗派

  • 禪宗
  • 天台宗
  • 賢首宗
  • 淨土宗
  • 密宗

Hu̍t-kàu tsong-phài

  • Sian-tsong
  • Thian-tâi-tsong
  • Hiân-siú-tsong
  • Tsīng-thóo-tsong
  • Tsōng-bi̍t

外部連結

Guā-pōo liân-kiat


Advertisement