台語百科 Wiki
Advertisement

新加坡共和國英語: The Republic of Singapore)是馬來西亞半島(Peninsula of Malaysia)南方的島國,土地面積647.5 平方公里。

Sin-ka-pho Kiōng-hô-kok (Ing-gú: The Republic of Singapore) sī Má-lâi-se-a puàn-tó (Peninsula of Malaysia) lâm-hong ê tó-kok, thóo-tē bīn-tsik 647.5 km&súp;.

新加坡的人口有大約400萬人,華人(中國血統)占76.9%、馬來人14%、印度人7.7%、其他族群占1.4%。

Sin-ka-pho ê jîn-kháu ū tāi-iok 400-bān lâng. Huâ-jîn (Tiong-kok hiat-thóng) tsiàm 76.9%, Má-lâi-lâng 14%, Ìn-tōo-lâng 7.7%, ki-thann tso̍k-kûn tsiàm 1.4%.

主要的宗教有: 佛教、道教、伊斯蘭(Islam)教、基督教佮印度教。

Tsú-iàu ê tsong-kàu ū: hu̍t-kàu, tō-kàu, I-su-lân-kàu(Islam), Ki-tok-kàu kah ìn-tōo-kàu.

馬來語 (Malay)是國語,英語、北京話(Mandarin)、塔米(Tamil)語攏是官方語言,其中英語又閣是行政用語,通用的工作語言。

Má-lâi-gú (Malay) sī kok-gú. Ing-gú, Pak-kiann-uē (Mandarin), Thah-bí-gú(塔米語; Tamil) lóng-sī kuann-hong gú-giân, kî-tiong Ing-gú īu-koh sī hîng-tsìng iōng-gú, thong-iōng ê kang-tsok gú-giân.

華人族群的通用語言有: 華語、福建(閩南語)、潮州、廣東話佮客話(Hakka)四大方言。

Huâ-jîn tso̍k-kûn ê thong-iōng gí-giân ū: Huâ-gí, Hok-kiàn (Bân-lâm-gú), Tiô-tsiu, Kńg-tang-uē kah Kheh-uē((Hakka) sù tāi hong-giân.

地名

除了"新加坡"以外,這个所在閣有真濟其它的名,親像福建話的"Sing-ka-pho"(星加坡),抑是馬來語的"Tamasik",日本占領的時陣抑捌改做"Syônantô"(昭南島)。

Tē-miâ

Tû-liáu "Sin-ka-pho" í-guā, tsit-ê sóo-tsāi koh ū tsin tsē kî-tha ê miâ, tshan-tshīunn Hok-kiàn-uē ê "Sing-ka-pho", ia̍h sī Má-lâi-gí ê "Tamasik"; Ji̍t-pún tshàm-niá ê sî-tsūn ia̍h bat kái tsò "Syônantô" (昭南島).

歷史

新加坡歷史真短暫,早期主要是馬來人佇遮蹛,大約佇咧公元13、14 世紀彼陣,中國人就已經來到新馬地區,、 清時代的福建人,共新加坡叫做"Sit-la̍t"(石叻)或者"Sit-la̍t-poo"(石叻埠) ,公元1819年1月29號,英國東印度公司的萊佛士(Stamford Raffles)來到新加坡,並且開始管轄這塊土地,公元1824年,新加坡正式成做英國的殖民地。

Li̍k-sú

Sin-ka-pho li̍k-sú tsin té-tsiām, tsá-kî tsú-iàu sī Má-lâi-lâng tī tsia tuà, tāi-iok tī-leh kong-guân 13, 14 sè-kí hit-tsūn, Tiong-kok-lâng to̍h í-king lâi-kàu Sin-Má tē-khu. Bîng, Tshing sî-tāi ê Hok-kiàn-lâng, kā Sin-ka-pho kiò-tsuè "Sit-la̍t"(石叻) hi̍k-tsiá "Sit-la̍t-poo"(石叻埠) . Kong-guân 1819 nî 1 ge̍h 29 hō, Ing-kok Tang-ìn-tōo kong-si ê sin-lô Lâi-hu̍t-sū(萊佛士; Stamford Raffles) lâi-kàu Sin-ka-pho, pīng-tshiánn khai-sí kuán-ha̍t tsit-tè thóo-tē. Kong-guân 1824 nî, Sin-ka-pho tsìng-sik tsiânn-tsuè Ing-kok ê si̍t-bîn-tē.

公元1941年,太平洋戰爭的時期,新加坡遭受日本人統治三年閣六月日,到甲1945年8月,英國才閣接管新加坡, 1959年,新加坡得著自治的地位,了後,佇1963年,又閣結合彼當時的馬來聯邦、沙勞越佮北婆羅州(也就是這陣的"沙巴" ),共同成立馬來西亞聯邦,脫離英國的統治,公元1965年8月9號,新加坡宣佈退出馬來西亞聯邦,正式成做一个主權獨立的國家

Kong-guân 1941 nî, Thài-pîng-îunn tsiàn-tsing ê sî-kî, Sin-ka-pho tso-sīu Ji̍t-pún-lâng thóng-tī 3 nî koh 6 gue̍h-ji̍t. Kàu-kah 1945 nî 8 ge̍h, Ing-kok tsiah-koh tsia̍p-kuán Sin-ka-pho. 1959 nî, Sin-ka-pho tit-tio̍h tsū-tī ê tē-uī, liáu-āu, tī 1963, īu-koh kiat-ha̍p hit-tong-sî ê Má-lâi Liân-pang, Sa-lô-ua̍t (Hàn-jī :砂勞越) kah Pak-pô-lô tsiu (北婆羅州, iā-to̍h-sī tsit-tsūn ê "Sa-pa"(沙巴)), kiōng-tông sîng-li̍p Má-lâi-se-a Liân-pang, thuat-lī Ing-kok ê thóng-tī. Kong-guân 1965 nî 8 ge̍h 9 hō, Sin-ka-pho suan-pòo thè-tshut Má-lâi-se-a Liân-pang, tsìng-sik tsiânn-tsò tsi̍t ê tsú-kuân to̍k-li̍p ê kok-ka.

此去30年中間,新加坡經濟得著飛速的發展,成做東南亞重要的金融佮轉口貿易中心,是亞洲四小龍之一。

Tshú-khì 30-nî tiong-kan, Sin-ka-pho king-tsè tit-tio̍h hui-sok ê huat-tián, tsiânn-tsuè Tang-lâm-a tiōng-iàu ê kim-iông kah tsuán-kháu bōo-ik tiong-sim, sī A-tsiu sì-sió-liông tsi-tsi̍t.

政治

新加坡是議會制的國家,國家機構實行三權分立,總統是直接民選產生的,是國家的元首,國會議員嘛是選舉產生,阿總理是按國會多數黨當中產生,伊領導的內閣擁有行政權,總理會當對議員當中選出內閣成員。

Tsìng-tī

Sin-ka-pho sī gī-huē-tsè ê kok-ka, kok-ka ki-kòo si̍t-hîng sam-kuân hun-li̍p, tsóng-thóng sī ti̍t-tsiap bîn-suán sán-sing--ê, sī kok-ka ê guân-síu. Kok-huē gī-uân mā-sī suán-kú sán-sing. Ah tsóng-lí sī àn kok-huē to-sò· tóng tang-tiong sán-sing, i líng-tō ê luē-koh iong-íu hîng-tsìng-kuân. Tsóng-lí ē-tàng uì gī-uân tang-tiong suán-tshut luē-koh sîng-uân.

西方國家批評講,新加坡人民行動黨長期掌控著新加坡的政治舞台,國會成員大多數攏是這个黨的人,啊前後三任的總理(李光耀、吳作棟佮李顯龍)嘛是來自這个黨,新加坡政府體制敢若閣較接近專制統治,抑和民主政治真無相(相同),抑毋過予人感覺驚奇佮稱讚的是,新加坡政府竟然是一个完全透明、清廉又閣高效的政府

Se-hong kok-ka phue-phîng kóng, Sin-ka-pho Jîn-bîn Hîng-tōng-tóng tn̂g-kî tsiáng-khòng tio̍h Sin-ka-pho ê tsìng-tī bú-tâi, kok-huē sîng-uân tuā-to-sòo lóng-sī tsit-ê tóng ê lâng, ah tsîng-āu sann jīm ê tsóng-lí (Lí Kong-iāu, Gôo Tsok-tòng kah Lí Hián-liông) mā sî lâi-tsū tsit-ê tóng. Sin-ka-pho tsìng-hú thé-tsè kán-ná koh-khah tsiap-kīn tsuan-tsè thóng-tī, iah hām bîn-tsú tsìng-tī tsin bô sio-siâng. Iah m̄-ko̍h hōo lâng kám-kak kiann-kî kah tshing-tsàn ê sī, Sin-ka-pho tsìng-hú kìng-jiân sī 1-ê uân-tsuân thàu-bîng, tshing-liâm īu-koh ko-hāu ê tsìng-hú.

經濟

公元1965年了後,新加坡的經濟迅速發展起來,成做新型的現代化工業國家,工業主要包括各類上大的煉油中心、化工、造船、電子佮機械等、著名的裕廊工業區 (英語:Jurong Industrial Park)就是佇新加坡,國際貿易佮金融業佇新加坡經濟當中扮演著真誠重要的角色,目前,新加坡是全球第四大外匯市場交易中心,干焦排佇紐約、倫敦佮東京的後壁,新加坡運輸業非常發達,這塊有全球上無閒、上鬧熱的港口佮機場,最近幾年,新加坡大量投資,計劃生物科技的產業發展,人民生活水平升懸,人均國民生產總值超過3萬美元,排佇世界頭幾名,旅遊業嘛佇國家整個的經濟結構當中占據重要的比重,來遮tshit迌,旅遊的人客主要來自日本、中國東南亞其他國家。

King-tsè

Kong-guân 1965 nî liāu-āu, Sin-ka-pho ê king-tsè sìn-sok huat-tián--khí-lâi, tsiânn-tsuè sin-hing ê hiān-tāi-huà kang-gia̍p kok-ka. Kang-gia̍p tsú-iàu pau-kuat kok-lāi siōng-tuā ê liàn-îu tiong-sim, huà-kang, tsō-tsûn, tiān-tsú kah ki-hâi tíng . Tù-miâ ê Jū-lông kang-gia̍p-khu (裕廊工業區, Ing-gí :Jurong Industrial Park) to̍h-sī tī Sin-ka-pho. Kok-tsè bōo-ik kah kim-iông gia̍p tī Sin-ka-pho king-tsè tang-tiong pān-ián tio̍h tsin-tsiànn tiōng-iàu ê kak-sik. Bo̍k-tsiân, Sin-ka-pho sī tsuân-kiu tē-4-tuā guā-huē tshī-tîunn kau-ik tiong-sim, kan-ta pâi-tī Níu-iok, Lûn-tun kah Tang-kiann ê āu-piah. Sin-ka-pho ūn-su gia̍p hui-siông huat-ta̍t, tsit-tè ū tsuân-kîu siāng huân-bâng, siāng lāu-jia̍t ê káng-kháu kah ki-tîunn. Tsuè-kīn kuí nî, Sin-ka-pho tuā-liōng tâu-tsu, kè-uē sing-bu̍t kho-ki ê sán-gia̍p huat-tián. Jîn-bîn sing-ua̍h tsuí-pîng tsin-kuân, jîn-kin kok-bîn sing-sán tsóng-ti̍t tshiau-kuè 3-bān Bí-guân, pâi-tī sè-kài thâu-kuí-miâ. Lú-îu gia̍p mā tī kok-ka tsíng-kô ê king-tsè kiat-kò· tang-tiong tsiàm-kū tiōng-iàu ê pí-tāng, lâi tsia tshit-thô, lú-îu ê lâng-kheh tsú-iàu lâi-tsū Ji̍t-pún, Tiong-kok, Au-Bí kah Tang-lâm-a kî-thann kok-ka .


Advertisement