台語百科 Wiki
Advertisement

明治維新(Bîng-tī Î-sin,日語:明治維新;めいじいしん)是十九世紀末期,日本所做的,有資本主義性質的全民西化佮現代化的改革運動,透過這个運動,共上尾一个幕府江戸幕府捒倒,予天皇親身來主持管理國家,改革的範圍,牽涉著中央的官制、法律制度,皇宮體制、身份階級、地方行政、金融貿易、產業、經濟教育外交宗教政策等等。

Bîng-tī Î-sin (Ji̍t-gí: 明治維新; めいじいしん) sī tsa̍p-káu sè-kí bua̍t-kî, Ji̍t-pún sóo tsò--ê, ū tsu-pún tsú-gī sìng-tsit-tik tsuân-bīn se-huà kap hiān-tāi-huà ê kái-kik ūn-tōng. Thàu-kuè tsit-ê ūn-tōng, kā siōng-bué tsi̍t ê bo̍k-hú Edo Bo̍k-hú sak--tó, hōo thian-hông tshin-sin lâi tsú-tshî kuán-lí kok-ka, kái-kik ê huān-uî, khan-sia̍p-tio̍h tiong-iong ê kuann-tsè, huat-lu̍t tsè-tōo, hông-kiong thé-tsè, sin-hūn kai-ki̍p, tē-hng hîng-tsìng, kim-iông, bōo-i̍k, sán-gia̍p, king-tsè, kàu-io̍k, guā-kau kap tsong-kàu tsìng-tshik tíng-tíng.

概略

明志維新是啥物時陣開始的有濟濟款講法佇咧,較下的是指日本年號改做明治彼當時,也就是1868年10月23 (舊曆9月初8),毋過普通講明治維新的時,是指大政奉還王政復古了後相連紲的改革,若出尾的時間,一般是掠西南戰爭結束(1877年)、內閣制度建立(1885年)、憲法體制成立(1889年)這幾个時間點上蓋濟。

khài-lio̍k

Bîng-tī î-sin sī siánn-mi̍h sî-tsūn khai-sí--ê ū tsē-tsē khuán kóng-huat tī-leh, khah e̍h--ê sī kí Ji̍t-pún nî-hō kái-tsò Bîng-tī hit-tong-sî, iā-tō-sī it pat lio̍k pat nî tsa̍p--gue̍h jī sann (kū-li̍k káu--gue̍h tshue-peh), m̄-koh phó-thong kóng Bîng-tī î-sin ê sî, sī tsí tāi-tsìng hōng-huân (大政奉還), ông-tsìng ho̍k-kóo (王政復古) liáu-āu sio-liân-suà ê kái-kik, nā tshut-bué ê sî-kan, it-puann sī lia̍h se-lâm tsiàn-tsing kiat-sok (it pat tshit tshit nî), lāi-koh tsè-tōo kiàn-li̍p (it pat pat ngóo nî), hiàn-huat thé-tsè sîng-li̍p (it pat pat kiú nî) tsit kuí-ê sī-kan-tiàm siōng-kài tsē. 

這段時間的新政府,大部份是共號做"明治政府"、"新政府"抑"維新政府",嘛有人因為彼內底的問題,共譬相做"藩閥政府",這款替號是因為新政府裏真濟人是薩摩籓長州藩的頭人,主要的問題是指明治政府的手路專制,閣中級以上的官員就真罕任用舊政府的人,權力把握佇一部份的強大籓屬手裡。

Tsit-tuānn sî-kan ê sin tsìng-hú, tuā-pōo-hūn sī kā hō-tsò "Bîng-tī tsìng-hú", "sin tsìng-hú" iah "î-sin tsìng-hú". Mā ū lâng in-uī hit lāi-té ê būn-tê, kā phì-sìunn tsò "phuan-hua̍t tsìng-hú", tsit-khuán thé-hō sī in-uī sin tsìng-hú--ni̍h tsin tsē tsú-iàu jîn-bu̍t sī Satsuma Phuan kap Tsioosiu Phuan ê thâu-lâng, tsú-iàu ê būn-tê sī tsí Bîng-tī tsìng-hú ê tshíu-lōo tsuan-tsè, koh tiong-ki̍p í-siōng ê kuann-uân tō tsin hán jīn-iōng kū tsìng-hú ê lâng, kuân-li̍k pá-a̍k tī tsi̍t-pōo-hūn ê kiông-tuā phuan-sú tshíu--ni̍h.

明治維新這个講法是昭和時代了後才變普遍的,若彼當陣的人,對大政奉還佮廢藩置縣的改革,是共叫做"御一新"。

Bîng-tī î-sin tsit-ê kóng-huat sī Tsiau-hô (昭和) sî-tāi liáu-āu tsiah pìnn phó-phiàn--ê, nā hit-tang-tsūn ê láng, tuì tāi-tsìng hōng-huân kap huì-phuan tì-kuān (廢藩置縣) ê kái-kik, sī kā kiò-tsò "goissin"(御一新).

明治維新佇短時間內底就予日本的國家力量嶄然仔提升,會當佮西國相比並,致使亞洲逐國tsuann-á共當做是其他改革的典範。

Bîng-tī î-sin tī té sî-kan lāi-té tō hōo Ji̍t-pún ê kok-ka li̍k-liōng tsám-jiân-á thê-sing, ē-tàng kap Se-kok sio pí-phīng, tì-sú A-tsiu ta̍k-kok tsuann-á kā tòng-tsò sī kīn-tāi kái-kik ê tián-huān.

改革的方針

明治新政府的改革方針,上基本閣頭一件就是對江戶幕府,也就是徳川幕府共執政全提落來,交佇天皇手裡(大政奉還、王政復古),幕府自按呢行入歷史,閣來就是走揣方式,欲予日本通逐上歐洲美國等等的強國,這方面通俱體佇1868年的五箇條御誓文看出來,簡單講,就是透過合議體制、官民一體,來成做一个國家,佮拍破舊權勢,培養佮世界逐國平坐起的才調。

kái-kik ê hong-tsiam

Bîng-tī sin tsìng-hú ê kái-kik hong-tsiam, siōng-ki-pún koh thâu-tsi̍t-kiānn tō sī uì Edo Bo̍k-hú, iā-tsīu-sī Tokugawa Bo̍k-hú kā tsip-tsìng-kuân the̍h--lo̍h-lâi, kau tī thian-hông tshíu--ni̍h (tāi-tsìng hōng-huân, ông-tsìng ho̍k-kóo), bo̍k-hú tsū án-ne kiânn-ji̍p li̍k-sú, koh lâi tō sī tsáu-tshuē hong-sik, beh hōo Ji̍t-pún thang jip-tsīunn Au-tsiu kap Bí-kok tíng-tíng ê kiông-kok, tsit hong-bīn thang kū-thé tī it pat lio̍k pat nî ê ngóo-kò-tiâu gī-sè-bûn (五箇条の御誓文) khuànn--tshut-lâi. Kán-tan kóng, tō-sī thàu-kuè ha̍p-gī thé-tsè (合議体制), kuann-bîn it-thé (官民一体), lâi tsiânn-tsuè 1-ê kok-ka, koh phah-phuà kū-kuàn-sì, puê-ióng kap sè-kài ta̍k-kok pênn-tsē-khí ê tsâi-tiāu.

講著欲達成頂懸遮的目標,上捷聽著的口號是"富國強兵”佮"殖産興業"。

Kóng-tio̍h beh ta̍t-sîng tíng-kuân tsiah-ê bo̍k-phiau, siōng tsia̍p thiann-tio̍h ê kháu-hō sī "bù-kok kiông-ping" (富国強兵) kap "si̍t-sán hing-gia̍p" (殖産興業).


Advertisement