台語百科 Wiki
Advertisement

Kiàn-tio̍k, sī kí thê-kiong hōo lâng khiā-khí iah ua̍t-tōng, ū luē-pōo khong-kan ê kòo-tsō-bu̍t ê phah-tat, siat-kè, tsō-tsok it-ti̍t kah sú-iōng ê tsìng-kô kuè-tîng, hi̍k-tsiá-sī tsit-ê kuè-tîng-tiong ê tsi̍t-pōo-hūn. Koh ū-tang-tsūn, tsit-ê sû mā kí thâu-tsîng kóng ê tsit-ê kòo-tsō-bu̍t pún-sin, tsóng--sī kòo-tsō-bu̍t pún-sin kóng kiàn-tio̍k-bu̍t ē khah bîng-khak.

Lô-má sî-tāi ê kiàn-tio̍k-ka Marcus Vitruvius Pollio sóo siá ê Lūn Kiàn-tio̍k (De Artsitectura) sī hiān-tshú-sî iáu tī-leh siōng-kóo-tsá ê kiàn-tio̍k-ha̍k ê tsheh. Tī tsheh--ni̍h, Marcus Vitruvius Pollio tui-kîu lōo-iōng (utilitas), kian-kòo (firmatis), lè-táu (venustas) tsit sann tiám ê tâng-tsê ta̍t-sîng, nā beh ta̍t-sîng tsit sann ê bo̍k-phiau, bô gē-su̍t kap kho-ha̍k ê lí-kái sī bē-īng-tit--ê.

Gí-guân[]

Kiàn-tio̍k tsit-ê sû, guân-té sī Ji̍t-gí huan-i̍k ê Hàn-jī-sû (建築). Tī Ji̍t-pún Bîng-tī tsá-kî, tsū-té sī īng "造家" lâi kóng kāng tsit-hāng tāi-tsì. it pa̍t kiú sù nî, Kiàn-tio̍k-sú-ka kiam kiàn-tio̍k-ka Itoo Tsiuta (伊東忠太) tī lūn-bûn: Lūn Artsitecture ê pún-gī lâi suán-ti̍k huan-i̍k iōng-jī, ǹg-bāng ē-tàng kā lán Tsō-ka Ha̍k-huē kái-miâ (アーキテクチュールの本義を論じて其の訳字を撰定し我が造家学会の改名を望む) lāi-té, tsú-tiunn Artsitecture: "ing-kai sī sio̍k-tī sè-kài-siōng Fine Art ê hāng-mi̍h, m̄-sī sio̍k-tī Industrial Art ê hāng-mi̍h", i jīn-uî tio̍h kā huan-i̍k tsò "kiàn-tio̍k" tsiah ū sì-thīn.

Bîng-tī sî-tāi ê Ing-bûn-Ji̍t-bûn sû-tián tō í-king īng "kián-tio̍k ê ki-su̍t" lâi kái-sueh Ing-bûn-jī "construction"--a, sui-bóng hit-sî-tsūn sī kā tsit-ê sû tòng-tsò "kiàn-siat" ê ì-sù leh īng, m̄-koh tsit-ê sû tik-si̍t tsū-lâi tō tsûn-tsāi tī Ji̍t-gí--ni̍h, Tán Itoo Tsiuta thê-tshut iōng-sû ê kiàn-gī liáu-āu, tsit-ê Hàn-jī-sû tsiah ta̍uh-ta̍uh-á piàn-tsò tsit-má leh kóng ê ì-sù, pīng-tshiánn hōo Tiong-bûn kap Hō-ló tíng-tíng ê gí-giân khip-siu, tī bô-kâng ê gí-giân lāi-té sú-iōng.

Siang-kuan ê bûn-tsinn[]

  • Kiàn-tio̍k-ha̍k
  • Kiàn-tio̍k-bu̍t


Advertisement