台語百科 Wiki
Advertisement

Tsong-kàu sī in-uī tuì sîn, Siōng-tè, tshiau-thuat ê tsûn-tsāi, sìng ê mi̍h tíng-tíng ê sìn-gióng, hōo-siōng kiat-ha̍p (hām tshiau-thuat ê tuì-siōng ê kuan-hē), sann-kap ua̍h-tōng (pí-lūn lé-pài tíng-tíng), sán-sing tsè-tōo kah tsoo-tsit (biō-sī, kàu-huē tíng-tíng), tse kui-ê thāi-tōo, kuan-hē, tsoo-tsit ê tsóng-tshing.

Tsong-kàu tsit-ê sû, sī tuì Ji̍t-gí Hàn-jī-sû khip-siu--lâi-ê, nā guân-té ê Ji̍t-gí-sû, sī Ji̍t-púnbōo-hú bué-kî, hām Bí-kok tshiam thong-siong tiâu-iok ê sî-tsūn, uī-tio̍h si̍t-tsè ê su-iàu, tuì Ing-gí religion sóo tsò ê huan-i̍k.

Tsong-kàu ê tīng-gī[]

Khîng-si̍t nā beh kóng sím-mi̍h sī tsong-kàu, lán ē huat-kak-kóng suî-lâng, tsin tsē ha̍k-tsiá tsi-kan ê khuànn-huat lóng koh-īunn, ta̍k-ê lóng bô-ài kóng-liáu siunn tsīn-kak, m̄-koh mā bô-ài kóng-tio̍h bū-bū bô-bîng.

Ū lâng sī īng thé-sik, kàu-gī ê tīng-gī lâi khuànn, mā ū lâng sī the̍h king-giām, kám-tsîng, ti̍t-kak, kè-ta̍t-kuan kah lûn-lí ê sìng-tsit lâi tsò tīng-gī.

Kho-ha̍k-ka kah jîn-luī-ha̍k-ka kā tsong-kàu tòng-tsò sī tī bûn-huà luē-iông lāi-té huat-tián--khí-lâi-ê, tsi̍t tsoo thiu-siōng ê kuan-liām, kè-ta̍t kah king-giām. Guân-tshoo ê tsong-kàu tsin oh tuì siā-huē kah bûn-huà ua̍h-tōng lāi-té thiah-hun, tī hiah-ê ua̍h-tōng--ni̍h, hong-sio̍k kah tián-lé lóng hông khuànn-tsò sī si̍t-tsè--ê, hām tsū-jiân ê pún-tsit sio-kâng--ê.

Nā kî-thann ê tsong-kàu ha̍k-tsiá in teh kā tsong-kàu tīng-gī ê sî-tsūn, ē khì phiah-bián kā tsong-kàu tòng-tsò sī siā-huē kah sim-lí-siōng bô-kâng ê tiâu-kui, ia̍h-tsīu-sī in khah bô-ài kā tsong-kàu sīunn-tsò sī siā-huē kah sim-lí tiâu-kui ê tsi̍t-pōo-hūn.

Lán ē-īng-tit kā tsong-kàu tīng-gī tsò tuì sìng ê tuì-siōng, tshiau-thuat ê tuì-siōng ê sìn-gióng. Rudolf Otto tī it kiú it tshit nî tshut-pán ê tsheh "Sìng ê kuan-liām" (The Idea of the Holy) lāi-té, kā tsong-kàu ì-sik ê pún-tsit tīng-gī tsò kìng-uì, kìng-uì sī tuì sîn (sìng--ê, Siōng-tè) ê kiann-hiânn kah ài-luân ê thàu-lām. Nā Friedrits Stsleiermatser tī tsa̍p-peh sè-kí bué-kî, sī kā tsong-kàu tīng-gī tsò tsi̍t khuán "tsua̍t-tuì uá-khò ê kám-kak"(feeling of absolute dependence).

Tsú-iàu ê tsong-kàu[]

Hiān-tshú-sî sè-kài tsú-iàu ê tsong-kàu, ū ki-tok-kàu (jī-tsa̍p-ik lâng, tsiàm sann-tsa̍p-sann pha), Islam (Islam-kàu, tsa̍p-sann-ik lâng, tsiàm jī-tsa̍p-jī pha), Ìn-tōo-kàu (káu-ik lâng, tsiàm tsa̍p-gōo pha), hu̍t-kàu (sann-ik la̍k-tshing-bān lâng, tsiàm la̍k pha), Jû-kàu / Tō-kàu (nn̄g-ik sann-tshing-bān lâng, tsiàm sì pha).

Thâu-tsîng tsit-khuán lâng-gia̍h ê thóng-kè, bô-huat-tō· kóng tsò kah kài tsiâu-tsn̂g, in-uī tsi̍t ê lâng ê sìn-gióng, si̍t-tsāi tsin oh pué-huē, koh tsin pháinn kā phuànn-tuàn.

Koh tō tsún kā tsin tsē kî-thann ê tsong-kàu lia̍h-guā, tuā tsong-kàu lāi-té, pún-sin tō ū hun-tsò tsin tsē kàu-phái, tsiah-ê kāng tsong-kàu bô-kâng kàu-phài tsi-kan, ì-kiàn ū khó-lîng tsin koh-īunn, thinn tsha leh tē--ê tō ū, nā hōo-siōng bô sîng-jīn tuì-hong, mā-sī sù-siông ū ê tāi-tsì.

  • Tsit phinn bûn-tsiunn sī uì Hô-ló-pah-kho(Holopedia) ê:"Chong-kàu"kái lâi ê. Guân-pún bûn-tsiunn ê tsok-tsiá tshiánn khuànn i ê pian-tsi̍p li̍k-sú.
Advertisement